…Türklerin Ana Yurdu…

Türkler M.Ö. 2000 yilindan daha eski çaglarda, Orta Asya’da Sayan-Altay daglarinin kuzeybati bölgesinde, Ye-nisey irmagi boylarinda yasiyorlardi. M.Ö. 1500′lerde oturduklari genis bölge Sayan daglarindan Altaylar’a ve Tanri daglarina kadar iniyor, batida Urallar’a kadar uzaniyor, güneyde Balkas gölünü, güneybatida Aral gölünü, Hazar denizini ve kuzeydogu bozkirlarini içine aliyordu.
M.Ö. 1100 yillarindan itibaren Türkler ilk yurtlarini bosaltarak Altaylar’a inmis, Türkistan’a (Dogu ve Bati Türkistan) yerlesmislerdi. M.Ö. yedinci yüzyilda, Ordos, Volga ve Kuzeybati Asya olmak üzere üç yöne göç yapilmisti: Yakut Türkleri Kuzeydogu Sibirya’ya göç etmisti. Onlarla bir süre yasayan Çuvaslar ise batiya yönelerek Ural daglarinin güneyine indiler.
M.Ö. 4. ve 3. yüzyillarda Türkler hem batida, hem doguda yogun olarak göründüler. Irtis nehrinin batisinda ve Hazar çevresinde yasayanlara Bati Türkleri; doguda, iç Asya’nin çesitli yerlerinde ve kuzeybati Çin’de yasayanlara ve buralara hâkim olanlara Dogu Türkleri denildi.

Yayilma sebepleri
Türkler yaradilis olarak taskin ruhlu, çok hareketlidirler. Fakat göçlerin asil sebebi bu özellikleri degildir. Türk göçlerinin ilk sebebi ekonomiktir. Nüfusun artmasi, anayurt topraklarinin büyük hayvan sürülerini otlatmaya yetmez hâle gelmesi ve kurakliklarin hüküm sürmesi asil sebeptir. Bu yüzden, hem nüfuslari az, hem de topraklari çok verimli olan komsu ülkelere dogru ilerlediler. Baslangiçta ele geçirdikleri yeni topraklar hemen hemen issizdi ve bunlara sahip görünenler de o verimli yerleri öylece birakmislardi.
Bazen Türkler de yabancilarin baskisina ugruyor ve özellikle bozkir hayati yasayan boylar yurtlarini terketmek zorunda kaliyorlardi. Çünkü, yabanci bir devletin idaresinde olmak, bagimli yasamak onlarin katlanabilecegi bir durum degildi ve hür ve bagimsiz kalmak Türklerin asil özelligi idi.

Ilk büyük Türk Imparatorlugu’nu kuran Hunlarin, Orhun-Selenga irmaklari ile bu irmaklarin batisindaki Ötüken ve daha asagida kalan Ordos çevresinde oturduklarini biliyoruz. Bu bölge, bugünkü Mogolistan’i ve Kuzey Çin’i içine alir.
Milâttan önceki yüzyillarda baslayan Him yayilmasi, milâttan sonra da devam etti. Türkler, çag çag çesitli adlar verdikleri devletlerinin egemenlik sinirini doguda Büyük Okyanus’a, batida Avrupa içlerine, kuzeyde Sibirya buzullarina, güneyde Hindistan içlerine ulastirdilar. Bu yayilmanin ve göçlerin safhalari ana hatlariyla söyledir:

•M.S. 2. yüzyilda Hunlar Orhun bölgesinden Güney Kazakistan bozkirlarina ve Türkistan’a,
•M.S. 350 yillarinda Ak-Hunlar Afganistan ve Kuzey Hindistan’a,
•374′ten sonraki yillarda Avrupa’ya,
•461-465 yillarinda Oguzlar, Güneybati Sibirya’dan Güney Rusya’ya ve ayni dönemde Sabar’lar Aral’in kuzeyinden Kafkaslar’a,
•6. yüzyilin ortasinda Avarlar, Orta Asya’dan Orta Avrupa’ya,
•669 yilindan itibaren Bolgarlar, Karadeniz’in kuzeyinden Balkanlar’a ve Volga nehri kiyilarina,
•830′dan itibaren Macarlar ve bazi Türk boylari Kafkaslar’in kuzeyinden Orta Avrupa’ya,
•840′tan sonra Uygurlar Orhun bölgesinden Iç Asya’ya,
•10. ve 11. yüzyillar arasinda Peçenek, Kuman (Kipçak) ve Oguzlar’in bir kolu olan Uz’lar, Dogu Avrupa’ya ve Balkanlar’a,
•10. yüzyilda Oguzlar Orhun bölgesinden Seyhun nehri kiyilarina ve 11. yüzyilda Ma-veraünnehir üzerinden Iran’a ve Anadolu’ya göç ettiler. Bilindigi gibi Maveraünnehir Ceyhun ve Seyhun (Amuderya ve Sirderya) havzalarini içine alir